Amsterdamse zomerdip voorspelt weinig goeds voor werknemers en huurders

De Amsterdamse economie koelt sneller af dan gemeenteambtenaren hadden voorspeld, en de gevolgen zijn al merkbaar voor restaurantpersoneel, winkelmedewerkers en jonge gezinnen die op zoek zijn naar betaalbare woonruimte.

De gemeente publiceerde gisteren bijgestelde economische prognoses waaruit blijkt dat de hotelsbezettingsgraad sinds februari met 8 procentpunten is gedaald, terwijl techbedrijven sinds mei al 340 ontslagen hebben aangekondigd in het stadsdeel Zuidoost. Deze ontwikkelingen samen betekenen minder belastinginkomsten voor gemeentelijke voorzieningen, juist op het moment dat de vraag naar sociale huurwoningen en openbaar vervoer nog nooit zo hoog is geweest. De door D66 geleide coalitie staat nu voor een keuze: bezuinigen op voorzieningen of putten uit de reserves.

De vertraging is deels te wijten aan de zware Europese zomer. De bosbranden in Spanje en de aaneenschakeling van tyfoons die China teisteren hebben het toerisme op het continent teruggedrongen. Maar voor Amsterdam gaat de schade dieper. Cruiseschepen, waarvan het verbod door de stad werd gevierd als een milieu-overwinning, pompten vroeger via havengelden, bevoorradingscontracten en lonen voor havenarbeiders jaarlijks zo'n €180 miljoen in de lokale economie. Die banen zijn verdwenen. Ondertussen consolideren techbedrijven die in 2023 en 2024 massaal kantoren in Amsterdam openden, aangetrokken door het Europese start-upklimaat en de nabijheid van talent, nu hun activiteiten, nu de financiering wereldwijd is opgedroogd.

Waar de pijn als eerste zichtbaar wordt

Wie op een zaterdagmiddag over de Kalverstraat loopt, ziet de verandering met eigen ogen. Drie panden waar toeristenspullen en overprijs lunchboxen werden verkocht, staan nu te huur. Marieke Bergsma, die drie cafés in de Grachtengordel beheert, vertelde collega's deze week dat haar boekingen voor half juli 34 procent lager liggen dan vorige zomer. Hotelpersoneel bij de budgetketens nabij Centraal Station meldt dat er minder diensten zijn. Filmhuis Kriterion aan de Roetersstraat, dat deels draait op studenten en toeristen, heeft de zomersluiting met twee weken verlengd.

Ondertussen blijven de woonkosten stijgen. Volgens vrijdag gepubliceerde Funda-cijfers bedraagt de gemiddelde huurprijs van een eenkamerappartement in De Pijp inmiddels €2.180 per maand in juni. Dat is een stijging van 19 procent in twee jaar. Jonge professionals, nu net de mensen die Amsterdam met zijn techsector hoopte aan te trekken, kunnen zich de stad steeds minder veroorloven en wijken uit naar Almere of pendelen vanuit Haarlem. Het gemeentelijke sociale woningbouwprogramma, uitgevoerd door instanties als Woonpioniers, levert dit jaar slechts 340 woningen op, ver onder de 2.500 die planners jaarlijks noodzakelijk achten.

De begrotingsdruk wordt concreet

Gemeentelijk penningmeester Erik de Wit gaf in een intern memo dat woensdag circuleerde aan dat het tekort op de prognoses tegen het einde van het jaar kan oplopen tot €85 miljoen, als het zomertoerisme in augustus niet aantrekt. Dat tekort bedreigt de gemeentelijke belofte om meer te investeren in het onderhoud van fietsinfrastructuur, al een gevoelig punt na twee dodelijke ongelukken op de Stadhouderskade in mei. Ook komen daarmee subsidies voor buurtcentra in gevaar, die al te maken hebben met bezuinigingen sinds de stikstofboerenprotesten van 2024 de gemeentekas leegmaakten.

De wooncrisis verergert elk ander probleem. Werknemers met een jaarsalaris van €35.000 kunnen zich nog maar de helft van de wijken veroorloven waar ze vroeger woonden. Winkel- en horecabedrijven komen moeilijk aan personeel omdat medewerkers de gecombineerde kosten van wonen en reizen niet meer kunnen opbrengen. Een verpleegkundige bij het OLVG in Amsterdam-Oost liet deze week op een brancheplatform weten dat ze overweegt een baan in Utrecht te accepteren, omdat haar huur 52 procent van haar salaris opslokt.

De gemeenteraad vergadert aanstaande dinsdag over tijdelijke maatregelen. De coalitie overweegt een tijdelijke verlaging van het marketingbudget voor internationale bezoekers en een onttrekking van €40 miljoen uit de reserves. Geen van beide pakt het structurele probleem aan: de Amsterdamse economie is te afhankelijk geworden van toerisme en techinvesteringen, beide grillige sectoren. Bewoners die wachten op een betaalbare woning, werken in banen die het Amsterdamse prijspeil niet meer bijhouden en gebruik maken van overbelaste voorzieningen, zij rekenen erop dat de gemeente dit voor september uitzoekt.